Ekonomide fiyat değişimlerini takip etmek için farklı endekslerden yararlanılır. Tüketici Fiyat Endeksi, yani TÜFE, tüketicilerin satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçerken Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi, yani Yİ-ÜFE, yurt içinde üretilen ve satışa sunulan ürünlerin üretici fiyatlarındaki değişimi gösterir. Geçmişte kullanılan Toptan Eşya Fiyat Endeksi, yani TEFE ise günümüzde yayımlanan aktif bir endeks değildir. Bu yazıda TEFE, TÜFE ve Yİ-ÜFE arasındaki farkları, bu endekslerin nasıl hesaplandığını ve kira artışlarında hangi oranın dikkate alındığını ele alacağız.
Konut ve çatılı iş yeri kiralarında yıllık kira artışı, kira sözleşmesindeki hükümler ve Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesi doğrultusunda belirlenir. Tarafların yenilenen kira döneminde uygulanacak artış oranına ilişkin anlaşması, bir önceki kira yılında TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşmadığı sürece geçerlidir.
Bu nedenle normal yıllık kira yenilemelerinde TEFE veya Yİ-ÜFE değil, TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı dikkate alınır. Sözleşmede bu sınırdan daha düşük bir artış oranı belirlenmişse sözleşmedeki oran uygulanır. Piyasa koşulları, bölgedeki emsal kiralar ve taşınmazın durumu ise özellikle beş yılı aşan kira ilişkilerinde açılabilecek kira tespit davalarında değerlendirmeye alınabilir.
Bu nedenle normal yıllık kira yenilemelerinde TEFE veya Yİ-ÜFE değil, TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı dikkate alınır. Sözleşmede bu sınırdan daha düşük bir artış oranı belirlenmişse sözleşmedeki oran uygulanır. Piyasa koşulları, bölgedeki emsal kiralar ve taşınmazın durumu ise özellikle beş yılı aşan kira ilişkilerinde açılabilecek kira tespit davalarında değerlendirmeye alınabilir.
Konut kiralarında bir dönem uygulanan geçici yüzde 25 artış sınırı, 1 Temmuz 2024 tarihine kadar yenilenen kira dönemleri için geçerliydi. Bu geçici düzenlemenin sona ermesinin ardından yıllık kira artışlarında yeniden TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı esas alınmaya başlandı. Bu nedenle güncel kira artışı hesaplanırken artık yüzde 25 sınırı uygulanmamaktadır.
TEFE, Toptan Eşya Fiyat Endeksi ifadesinin kısaltmasıdır. Geçmişte ekonomideki toptan fiyat değişimlerini takip etmek amacıyla kullanılan bu endeks, günümüzde TÜİK tarafından yayımlanan aktif göstergeler arasında yer almamaktadır.
TÜİK, 2014 yılında geçmişte TEFE ve ÜFE olarak adlandırılan endekslerin yerine Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’nin kullanılacağını açıklamıştır. Günümüzde üretici fiyatlarındaki değişimler Yİ-ÜFE üzerinden takip edilir. Bu nedenle güncel ekonomik değerlendirmelerde “TEFE oranı” yerine “Yİ-ÜFE oranı” ifadesinin kullanılması daha doğrudur.
TEFE kavramıyla günümüzde hâlâ kira sözleşmelerinde, eski hukuki metinlerde veya kullanıcıların internet aramalarında karşılaşılabilir. Ancak güncel kira artışları TEFE’ye veya Yİ-ÜFE’ye göre değil, TÜFE’nin on iki aylık ortalama değişim oranına göre belirlenir.
TÜFE, yani Tüketici Fiyat Endeksi, hane halklarının tüketim amacıyla satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarında zaman içinde meydana gelen değişimleri ölçen göstergedir. Gıda, konut, ulaşım, sağlık, eğitim, giyim ve haberleşme gibi farklı harcama gruplarındaki fiyat hareketleri dikkate alınarak hesaplanır.
TÜFE verileri aylık değişim, bir önceki yılın aynı ayına göre yıllık değişim ve on iki aylık ortalamalara göre değişim gibi farklı şekillerde açıklanır. Kira artışlarının belirlenmesinde kullanılan oran, kamuoyunda sıkça karıştırıldığı üzere yıllık enflasyon oranı değil, TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır.
TÜFE tüketicilerin karşılaştığı fiyat değişimlerini ölçerken Yİ-ÜFE, yurt içindeki üreticilerin satış fiyatlarındaki değişimleri takip eder.
Kira bedelini etkileyen faktörler, mevcut bir sözleşmedeki yıllık artış ile taşınmazın ilk kez kiraya verilmesi veya kira tespit süreci bakımından ayrı değerlendirilmelidir.
• Yıllık Kira Artışı: Yenilenen kira dönemlerinde uygulanabilecek artışın üst sınırı, TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Sözleşmede daha düşük bir oran kararlaştırılmışsa bu oran uygulanır.
• Yeni Kira Sözleşmesi: Bir taşınmazın ilk kez veya yeni bir kiracıya kiralanması sırasında taraflar başlangıç kira bedelini piyasa koşulları, taşınmazın konumu, özellikleri ve emsal ilanlar doğrultusunda belirleyebilir.
• Beş Yılı Aşan Sözleşmeler: Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde kira bedeli; TÜFE değişimi, taşınmazın durumu, emsal kira bedelleri ve hakkaniyet göz önünde bulundurularak hâkim tarafından belirlenebilir.
• Taşınmazın Özellikleri: Konum, büyüklük, bina yaşı, ulaşım olanakları, bakım durumu ve sosyal imkânlar taşınmazın piyasa kira değerini etkileyebilir.
• Yasal Düzenlemeler: Tarafların kira artışına ilişkin anlaşmaları, Türk Borçlar Kanunu’nda belirlenen sınırları aşamaz.
Arz ve talep dengesi ile bölgesel piyasa koşulları yeni kiralamalarda veya kira tespit süreçlerinde önemli olabilir. Ancak ev sahibi, devam eden bir kira sözleşmesinin olağan yıllık yenilemesinde yalnızca bölgedeki kira fiyatlarının yükseldiğini gerekçe göstererek TÜFE sınırının üzerinde tek taraflı artış yapamaz.
TEFE ve TÜFE, her ikisi de fiyat endeksi olmasına rağmen, farklı alanlardaki fiyat değişikliklerini ölçer. TEFE, üretici fiyatlarını yansıtarak üretim maliyetlerindeki değişiklikleri takip ederken TÜFE tüketici fiyatlarını yansıtarak günlük yaşamda karşılaşılan fiyat değişikliklerini ölçer. TEFE, üreticilerin maliyet artışlarını yansıtırken, TÜFE tüketicilerin karşı karşıya olduğu fiyat artışlarını yansıtır. Bu iki endeks arasındaki farklar, ekonomideki farklı dinamikleri anlamak için kritik öneme sahiptir:
TEFE ve TÜFE arasındaki farklar, ekonomik analizlerde ve politika belirlemelerinde önemli bir rol oynar. TEFE, üretici fiyatlarındaki değişiklikleri yansıtarak üretim maliyetlerindeki artışları gösterirken TÜFE tüketici fiyatlarındaki değişiklikleri yansıtarak hane halklarının harcamaları üzerindeki etkileri ölçer. Bu iki endeks, ekonomideki farklı dinamikleri anlamak ve enflasyon oranlarını doğru bir şekilde belirlemek için birlikte kullanılır.
Sonuç olarak TEFE ve TÜFE oranları, ekonomik koşulları anlamak ve kira artış oranlarını belirlemek için önemli göstergelerdir. 2026 yılı için TEFE ve TÜFE oranlarının nasıl hesaplandığını ve bu oranların kira artışlarına nasıl etki ettiğini bilmek, hem ev sahipleri hem de kiracılar için büyük önem taşımaktadır. Kira artışlarının ekonomik koşullara uygun bir şekilde yapılması, taraflar arasındaki ilişkilerin dengeli ve adil olmasını sağlar. TEFE ve TÜFE oranlarının doğru bir şekilde hesaplanması ve uygulanması, ekonomik istikrarın sağlanmasına katkıda bulunur.
Apartsoft ile Apartman ve Site Yönetiminiz Dijitalde!
Apartman ve site yönetim programı Apartsoft ile; apartman gelir-gider takibi, aidat takibi, cari ve gelir-gider takibi, banka hesap hareketlerinizi ister mobil, ister masaüstü cihazlarınızdan anbean takip edin. Şimdi 1 ay boyunca ücretsiz kullanın!
Bu içeriklerimiz de ilginizi çekebilir:
Sitelerdeki Havuzların Bakımı Nasıl ve Ne Zaman Yapılır?
Apartman ve Site Yönetiminde Aidatlar Nasıl Belirlenir?
Yönetici Değişince Veriler Nasıl Devredilmeli?